Żylaki powrózka nasiennego - czym są, jak wpływają na płodność i jak je leczyć?

Żylaki powrózka nasiennego to rozszerzone i poskręcane żyły w okolicy jąder, w których nieprawidłowo gromadzi się krew. Taki zastój powoduje podniesienie temperatury w mosznie, co może znacząco pogarszać jakość produkowanego nasienia. Schorzenie to często nie daje żadnych odczuwalnych objawów, dlatego urolodzy diagnozują je głównie podczas badania USG. Warto wiedzieć, że ta powszechna dolegliwość stanowi jedną z najczęstszych przyczyn męskich problemów z płodnością. Skutecznym rozwiązaniem jest bezpieczny zabieg mikrochirurgiczny, który w ciągu kilku miesięcy wyraźnie poprawia parametry nasienia.

Męska płodność to temat, wokół którego wciąż krąży wiele tabu, choć statystyki jednoznacznie pokazują, że problem z poczęciem dziecka w równym stopniu leży po stronie kobiet, jak i mężczyzn. Jedną z najczęstszych, a zarazem w pełni odwracalnych fizycznych przyczyn obniżenia parametrów nasienia są żylaki powrózka nasiennego (łac. varicocele). Choć brzmią groźnie i mogą wywoływać spory niepokój, współczesna medycyna doskonale radzi sobie z ich diagnostyką oraz leczeniem.

Co to są żylaki powrózka nasiennego i skąd się biorą?

Żylaki powrózka nasiennego można porównać do żylaków nóg, tylko że pojawiają się w okolicy jąder. Żyły, które powinny sprawnie odprowadzać krew z jądra, zaczynają się rozszerzać i skręcać, ponieważ krew zamiast płynąć w jednym kierunku, częściowo się cofa i zalega w mosznie. Efektem są wyczuwalne pod palcami zgrubienia i uczucie ciężkości.

Najczęściej problem pojawia się po lewej stronie i nie jest to przypadek. Lewa żyła jądrowa odchodzi do żyły nerkowej lewej pod kątem prostym, co zwiększa ciśnienie hydrostatyczne i sprzyja cofaniu się krwi, czyli refluksowi. Można powiedzieć, że krew ma tam trochę bardziej "pod górkę", dlatego łatwiej dochodzi do jej zastoju.

Jak żylaki powrózka nasiennego niszczą plemniki?

W jaki sposób poszerzone żyły w mosznie mogą wpływać na jakość nasienia? Kluczem do zagadki jest temperatura. Ludzka ewolucja nie bez powodu umieściła jądra w mosznie, poza wnętrzem jamy brzusznej. Do prawidłowej produkcji plemników (spermatogenezy) niezbędna jest temperatura o około 3 do 4°C niższa niż temperatura reszty ciała. Zastój ciepłej krwi żylnej w okolicy jądra działa jak naturalny kaloryfer, czyli powoduje przewlekłe przegrzanie (hipertermię) tkanki jądrowej.

Poszerzone żyły w mosznie mogą pogarszać jakość nasienia, ponieważ powodują przegrzewanie jąder. A to właśnie niższa temperatura jest niezbędna do prawidłowej produkcji plemników. Zastój krwi prowadzi do stresu oksydacyjnego, uszkodzeń DNA plemników oraz pogorszenia ich liczby, ruchliwości i budowy. W bardziej zaawansowanych przypadkach żylaki mogą także obniżać poziom testosteronu.

Przeczytaj również: Zaburzenia płodności mężczyzn: oligozoospermia, azoospermia, kryptozoospermia, teratozoospermia, asthenozoospermia

Objawy żylaków powrózka nasiennego

Większość mężczyzn przechodzi tę chorobę całkowicie bezobjawowo, dowiadują się o niej dopiero podczas rutynowego badania lekarskiego lub w trakcie diagnostyki niepłodności partnerskiej. Jednak część pacjentów mimo wszystko zgłasza specyficzne dolegliwości. Najczęściej jest to tępy, pulsujący ból lub uczucie ciężkości w mosznie, które nasila się podczas długiego stania, siedzenia, wysiłku fizycznego bądź w trakcie upałów, a mija po położeniu się na plecach.

W urologii stosuje się tradycyjną, trzystopniową skalę kliniczną pozwalającą ocenić zaawansowanie zmian:

• I stopień (małe) - żylaki są niewidoczne i niewyczuwalne w stanie spoczynku. Lekarz może je wyczuć palpacyjnie wyłącznie wtedy, gdy pacjent wykonuje tzw. próbę Valsalvy (parcie z zamkniętymi ustami i nosem, co zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej).

• II stopień (średnie) - zmiany są łatwo wyczuwalne w badaniu dotykowym przez skórę moszny w pozycji stojącej pacjenta, jednak wciąż nie są widoczne gołym okiem.

• III stopień (duże) - żylaki są na tyle zaawansowane, że widać je gołym okiem przez skórę moszny już przy pierwszym spojrzeniu.

Oprócz powyższych wyróżnia się także zmiany subkliniczne, czyli niewyczuwalne w żadnym badaniu fizykalnym, a wykrywane jedynie przy użyciu czułej aparatury diagnostycznej (np. USG). Podstawą rozpoznania jest wizyta u urologa, który przeprowadza badanie palpacyjne pacjenta w pozycji stojącej oraz leżącej. Głównym badaniem potwierdzającym diagnozę jest badanie USG Doppler naczyń moszny, które pozwala precyzyjnie zmierzyć średnicę żył splotu wiciowatego oraz jednoznacznie potwierdzić wsteczny przepływ krwi.

Nie zastanawiaj się

Jeżeli masz pytania dotyczącego Twojego zdrowia - nasi specjaliści są do Twojej dyspozycji.

Umów wizytę

Ilu mężczyzn cierpi na żylaki powrózka nasiennego?

Wielu mężczyzn nie zdaje sobie sprawy, jak powszechna jest to dolegliwość. Według aktualnych danych [1] częstość występowania żylaków powrózka nasiennego waha się od ok. 15% w populacji mężczyzn zdrowych i do 35% u mężczyzn z niepłodnością pierwotną i nawet 80% mężczyzn z niepłodnością wtórną.

Te liczby wyraźnie pokazują, że choć u części panów wada ta nie daje żadnych negatywnych skutków przez całe życie, to w przypadku par starających się o dziecko jest jednym z głównych podejrzanych. Dobrą wiadomością jest fakt, że usunięcie tej przeszkody anatomicznej bardzo często przywraca prawidłowe funkcje rozrodcze.

Nowoczesne metody leczenia żylaków powrózka nasiennego

Żylaki powrózka nasiennego leczy się przede wszystkim zabiegowo, ponieważ farmakoterapia nie usuwa problemu. Leczenie zaleca się głównie wtedy, gdy pojawiają się bóle, pogorszenie parametrów nasienia lub problemy z płodnością. Najskuteczniejszą metodą jest obecnie mikrochirurgiczna operacja metodą Marmara, która pozwala precyzyjnie zamknąć niewydolne żyły przy bardzo niskim ryzyku powikłań i nawrotów. Stosuje się także małoinwazyjną embolizację oraz laparoskopię, ale ich wyniki są gorsze. Rekonwalescencja po zabiegu jest zwykle krótka, a poprawa parametrów nasienia pojawia się najczęściej po 3 miesiącach i dotyczy 60-70% mężczyzn poddanych zabiegowi.

Źródła:

[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448113/

[2] https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20905998.2024.2367341

Impact of varicocele repair on semen parameters and spontaneous pregnancy — Tandfonline, 2024

[3] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26763551/

Epidemiology of varicocele — PubMed

[4] https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tre.975

Understanding varicocele: urologists' perspective — Wiley, Trends in Urology & Men's Health, 2024

[5] https://www.rbmojournal.com/article/S1472-6483(14)00545-8/fulltext

Causes, effects and molecular mechanisms of testicular heat stress — Reproductive BioMedicine Online

[6] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4165266/

Time-domain analysis of scrotal thermoregulatory impairment in varicocele — Frontiers in Physiology, PMC

[7] https://www.auajournals.org/doi/10.1097/JU.0000000000000311

Systematic Review of the Impact of Varicocele Grade on Response to Surgical Management — Journal of Urology (AUA)

[8] https://emedicine.medscape.com/article/382288-overview

Varicocele Imaging: Practice Essentials — Medscape/eMedicine

[9] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28846314/

Varicocele — StatPearls/PubMed

[10] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5005088/ Varicocele: A Review — PMC/NIH