Macica dwurożna. Jak wpływa na zajście w ciążę i in vitro?

Macica dwurożna nie oznacza niepłodności ani braku szans na zdrowe dziecko. Ta wrodzona odmienność w budowie macicy dotyczy około 0,4% kobiet, a w grupie z niepłodnością - już 1,1%, przy poronieniach 2,1%. Sama w sobie nie utrudnia zajścia w ciążę ani nie obniża skuteczności in vitro. Zwiększa za to ryzyko powikłań w trakcie ciąży, głównie poronienia i porodu przedwczesnego. Operacja jest potrzebna rzadko - najczęściej wystarczy uważne prowadzenie ciąży pod opieką specjalisty.

„Ma Pani macicę dwurożną”. Dla wielu kobiet usłyszenie takiej diagnozy wywołuje ogromny stres. Pojawiają się pytania o płodność, możliwość donoszenia ciąży, bezpieczeństwo dziecka i szanse powodzenia leczenia niepłodności. W internecie można znaleźć wiele sprzecznych informacji, dlatego łatwo o niepotrzebny lęk. Dobra wiadomość jest taka, że macica dwurożna nie oznacza niepłodności ani braku możliwości urodzenia zdrowego dziecka. U większości kobiet nie powoduje istotnych problemów z uzyskaniem ciąży. Jednocześnie jest związana z większym ryzykiem niektórych powikłań położniczych, przede wszystkim porodu przedwczesnego i nieprawidłowego położenia płodu. Kluczowe znaczenie ma właściwa diagnostyka, indywidualna opieka specjalisty oraz odpowiednie prowadzenie ciąży.

Czym jest macica dwurożna?

Macica dwurożna (uterus bicornis) powstaje już na etapie życia płodowego dziewczynki, kiedy rozwijają się przewody Müllera – struktury, z których tworzą się narządy rodne. W prawidłowych warunkach przewody zrastają się ze sobą, tworząc jedną jamę macicy o charakterystycznym gruszkowatym kształcie.

Jeżeli proces zrastania zostanie zaburzony, dochodzi do powstania wady anatomicznej. W przypadku macicy dwurożnej górna część narządu pozostaje częściowo rozdzielona, tworząc dwie oddzielne jamy – tzw. rogi. Z zewnątrz przypomina ona serce, dlatego często mówi się o „sercowatej macicy”. Stopień deformacji może być bardzo różny, od niewielkiego zagłębienia dna macicy aż po niemal całkowite rozdzielenie obu rogów.

Sama macica dwurożna w populacji ogólnej występuje u około 0,4% kobiet. W grupie kobiet z niepłodnością częstość ta wynosi około 1,1%, a u kobiet z poronieniami około 2,1%.[1]

Jakie objawy daje macica dwurożna?

Charakterystyczną cechą tej wady jest to, że bardzo często przebiega bezobjawowo. Kobieta może nie mieć żadnych problemów z miesiączkowaniem, współżyciem ani zajściem w ciążę. Diagnoza bywa stawiana przypadkowo podczas rutynowego badania USG lub w trakcie diagnostyki niepłodności.

U części pacjentek mogą jednak występować objawy takie jak:

• bolesne lub bardzo obfite miesiączki,

• przewlekłe bóle podbrzusza,

• nawracające poronienia,

• porody przedwczesne lub problemy położnicze w wywiadzie.

Jak wygląda diagnostyka?

Podstawowym badaniem pozwalającym rozpoznać wadę jest ultrasonografia przezpochwowa. Największą dokładność zapewnia USG 3D, które umożliwia ocenę zarówno zewnętrznego kształtu macicy, jak i jej jamy. Coraz częściej właśnie to badanie pozwala odróżnić macicę dwurożną od innych wad wrodzonych, takich jak macica przegrodzona, której leczenie wygląda zupełnie inaczej.

W bardziej skomplikowanych przypadkach lekarz może zalecić wykonanie rezonansu magnetycznego miednicy mniejszej. Badanie to bardzo dokładnie przedstawia anatomię narządów rodnych i pozwala zaplanować dalsze postępowanie. Czasami diagnostykę uzupełnia histeroskopia lub laparoskopia, zwłaszcza gdy konieczne jest różnicowanie z innymi wadami rozwojowymi.

Macica dwurożna a zajście w ciążę

Jednym z częstszych mitów jest przekonanie, że kobieta z macicą dwurożną nie może zajść w ciążę. W rzeczywistości sama wada zazwyczaj nie utrudnia zapłodnienia. Owulacja przebiega prawidłowo, jajowody najczęściej są drożne, a plemniki mogą bez przeszkód dotrzeć do komórki jajowej.

Po zapłodnieniu zarodek zagnieżdża się w jednym z rogów macicy. U wielu kobiet, zwłaszcza przy niewielkim nasileniu wady, ciąża przebiega bez powikłań.

Nie oznacza to jednak, że macica dwurożna pozostaje całkowicie bez wpływu na przebieg ciąży. Ze względu na zmniejszoną objętość jamy macicy oraz jej nietypowy kształt ryzyko niektórych powikłań jest wyższe niż u kobiet z prawidłową budową narządu rodnego.

Jakie powikłania mogą wystąpić?

Przebieg ciąży zależy przede wszystkim od stopnia deformacji macicy oraz miejsca zagnieżdżenia zarodka. Im większa wada, tym większe znaczenie ma regularna kontrola położnicza.

Najczęściej obserwowane powikłania obejmują:

• zwiększone ryzyko poronienia,

• niewydolność szyjki macicy i konieczność częstego monitorowania jej długości,

• większe ryzyko porodu przedwczesnego,

• nieprawidłowe ułożenie płodu (miednicowe lub poprzeczne),

• częstsze zakończenie ciąży cięciem cesarskim,

• większe ryzyko przedwczesnego pęknięcia błon płodowych.

• ograniczenie wzrastania płodu / SGA,

• zwiększone ryzyko przedwczesnego oddzielenia łożyska.

Nie oznacza to jednak, że każda ciąża będzie przebiegała z komplikacjami. Ryzyko jest większe, ale większość kobiet z tą wadą ma możliwość uzyskania prawidłowo rozwijającej się ciąży i urodzenia zdrowego dziecka. Istotne znaczenie ma opieka doświadczonego ginekologa, regularne badania USG oraz szybkie reagowanie na pojawiające się nieprawidłowości.

Macica dwurożna a in vitro

Pacjentki zmagające się z niepłodnością często zastanawiają się, czy wada budowy macicy zmniejsza skuteczność zapłodnienia pozaustrojowego. Dobra wiadomość jest taka, że sama macica dwurożna nie stanowi przeciwwskazania do procedury in vitro. Stymulacja hormonalna, pobranie komórek jajowych oraz zapłodnienie w laboratorium przebiegają tak samo jak u kobiet z prawidłową budową macicy. Największe znaczenie ma etap transferu zarodka, który powinien zostać wykonany z uwzględnieniem indywidualnej anatomii pacjentki. Przed transferem warto dokładnie wiedzieć, jak wyglądają obie części jamy macicy oraz czy istnieją dodatkowe nieprawidłowości.

Transfer powinien być wykonany pod kontrolą USG i zaplanowany indywidualnie. W przypadku macicy dwurożnej szczególnie ważne jest unikanie niepotrzebnej ciąży mnogiej, dlatego transfer pojedynczego zarodka powinien być preferowany.

Czy konieczna jest operacja?

Jeszcze kilkanaście lat temu leczenie operacyjne wykonywano znacznie częściej. Obecnie wiadomo, że nie każda pacjentka odniesie z niego korzyść. Zabieg rozważa się przede wszystkim u kobiet z nawracającymi poronieniami lub bardzo nasilonymi wadami anatomicznymi, które jednoznacznie utrudniają utrzymanie ciąży. W większości przypadków najlepszym postępowaniem pozostaje regularna kontrola ginekologiczna oraz indywidualne prowadzenie ciąży. Dzięki nowoczesnej diagnostyce i odpowiedniej opiece lekarze są w stanie wcześnie wykrywać ewentualne zagrożenia i wdrażać odpowiednie leczenie.

Czy z macicą dwurożną można urodzić zdrowe dziecko?

Odpowiedź brzmi: tak. Choć macica dwurożna wiąże się z większym ryzykiem niektórych powikłań położniczych, nie przekreśla szans na szczęśliwe macierzyństwo. Wiele kobiet zachodzi w ciążę naturalnie, inne korzystają z metod wspomaganego rozrodu, w tym in vitro, a zdecydowana większość przy odpowiednim nadzorze specjalistów rodzi zdrowe dzieci.

Najważniejsze jest wczesne rozpoznanie wady, właściwe przygotowanie do ciąży oraz pozostawanie pod opieką doświadczonego ginekologa lub specjalisty medycyny rozrodu. Indywidualne podejście do każdej pacjentki pozwala skutecznie minimalizować ryzyko i zwiększać szanse na prawidłowy przebieg ciąży oraz bezpieczny poród.

Macica dwurożna nie oznacza, że kobieta nie zajdzie w ciążę. Nie oznacza również, że IVF będzie nieskuteczne. Oznacza przede wszystkim, że po uzyskaniu ciąży warto prowadzić ją ze świadomością nieco większego ryzyka powikłań położniczych.

[1] Chan YY, Jayaprakasan K, Saravelos EG. The prevalence of congenital uterine anomalies in unselected and high-risk populations: a systematic review. Human Reproduction Update. 2011;17(6):733–745