Ciąża biochemiczna - co to jest? Przyczyny i objawy

Ciąża biochemiczna oznacza zatrzymanie rozwoju zarodka na bardzo wczesnym etapie, zanim można go zobaczyć w badaniu USG. Ten krótki stan potwierdza jedynie pozytywny test ciążowy lub wyższy poziom hormonu we krwi. Zazwyczaj zauważalnym objawem tego zjawiska jest po prostu opóźniona, nieco bardziej obfita i bolesna miesiączka. Taki przebieg zdarzeń wynika najczęściej z losowych błędów genetycznych lub problemów zdrowotnych organizmu kobiety. Warto wiedzieć, że pacjentka nie ma na to żadnego wpływu, a podobne sytuacje zdarzają się również po zabiegach in vitro.

Dwie kreski na teście ciążowym. Dla wielu kobiet to moment, w którym świat na chwilę się zatrzymuje i pojawia się lawina emocji. Niestety, czasem ta piękna wizja zostaje gwałtownie przerwana zaledwie kilka dni później, kiedy pojawia się spóźniona miesiączka. To scenariusz, który przeżywa bardzo wiele z kobiet, często nawet o tym nie wiedząc. W ginekologii jest to jednak zjawisko bardzo powszechne. Dlaczego do niego dochodzi i jak je rozpoznać?

Ciąża biochemiczna - co to właściwie oznacza?

Ciąża biochemiczna to sytuacja, w której doszło do zapłodnienia komórki jajowej, a powstały zarodek podjął próbę implantacji (zagnieżdżenia się) w błonie śluzowej macicy. W odpowiedzi na ten proces organizm kobiety natychmiast zaczyna produkować gonadotropinę kosmówkową, czyli hormon beta-hCG. To właśnie jego obecność wykrywają czułe testy domowe oraz laboratoryjne badania krwi. Z perspektywy chemii i biologii - kobieta jest w ciąży. Dlaczego więc lekarze mówią o niej „biochemiczna”?

Ponieważ jej istnienie potwierdzają wyłącznie parametry laboratoryjne. Termin ten odnosi się do bardzo wczesnej ciąży, która zakończyła się, zanim możliwe było uwidocznienie pęcherzyka ciążowego w badaniu USG (czyli przed około 5.–6. tygodniem). W praktyce oznacza to, że doszło do zapłodnienia i krótkotrwałej produkcji hormonu beta-hCG, jednak rozwój zarodka został zatrzymany na bardzo wczesnym etapie.

Objawy ciąży biochemicznej

Kobiety, które nie planują w danym momencie dziecka i nie monitorują skrupulatnie swojego cyklu, mogą całkowicie przeoczyć ten fakt. Jeśli jednak kobieta stara się o dziecko, jej czujność jest znacznie wyższa. Jakie sygnały wysyła wtedy organizm?

Objawy ciąży biochemicznej to:

• Opóźnienie miesiączki - krwawienie pojawia się zazwyczaj od kilku dni do około dwóch tygodni po spodziewanym terminie.

• Nietypowe krwawienie - bywa ono bardziej obfite, bolesne, mogą pojawiać się w nim widoczne skrzepy. Część kobiet opisuje je jako "inny niż zwykle" okres.

• Szybkie wygasanie symptomów ciążowych - kobieta może poczuć delikatną tkliwość piersi, senność czy lekkie mdłości, w przypadku obumarcia zarodka objawy te nagle ustępują.

• Spadek poziomu beta-hCG - potwierdzony w kilkudniowym odstępie czasu podczas badania z krwi.

Przyczyny ciąży biochemicznej

Pierwszą reakcją kobiety na wieść o wczesnej stracie jest często poczucie winy. Może zastanawiać się, czy powodem był stres, cięższa torba z zakupami czy wyjście na trening. Ginekolodzy jednak powtarzają: kobieta nie ma na to wpływu.

Najczęściej ciąża biochemiczna jest skutkiem bardzo wczesnych zaburzeń rozwoju zarodka, na które zwykle nie mamy wpływu:

• Nieprawidłowości genetyczne zarodka - jeśli podczas połączenia materiału genetycznego komórki jajowej i plemnika dochodzi do błędów chromosomalnych, zarodek może nie rozwijać się prawidłowo i przestaje rosnąć już na bardzo wczesnym etapie.

• Zaburzenia hormonalne - mogą utrudniać odpowiednie przygotowanie endometrium do implantacji i podtrzymania bardzo wczesnej ciąży.

• Nieprawidłowości budowy macicy - takie jak polipy, mięśniaki czy przegroda macicy, mogą zaburzać zagnieżdżenie zarodka oraz prawidłowe ukrwienie endometrium.

• Czynniki immunologiczne lub krzepnięcia - u części pacjentek organizm może nieprawidłowo reagować na rozwijającą się ciążę, a zaburzenia mikroskrzepów mogą utrudniać jej dalszy rozwój.

Ciąża biochemiczna po in vitro

W przypadku procedury in vitro obraz kliniczny może wyglądać nieco inaczej ze względu na silne wsparcie hormonalne, które pacjentka przyjmuje po transferze (najczęściej w postaci progesteronu). Z tego powodu ciąża biochemiczna po in vitro objawy fizyczne, takie jak krwawienie, może mieć słabo nasilone, opóźnione lub całkowicie niewidoczne. W ocenie sytuacji kluczowe znaczenie mają wyniki beta-hCG w 10. lub 12. dobie po transferze, brak prawidłowego przyrostu hormonu, a następnie spadek jego stężenia.

Przyczyny ciąży biochemicznej po in vitro

Dlaczego tak się dzieje, skoro do macicy podaje się wyselekcjonowany zarodek? Po pierwsze, nawet najlepiej oceniony pod mikroskopem embrion może mieć niewidoczne wady genetyczne na poziomie molekularnym (chyba że wykonano zaawansowane badania PGT). Po drugie, istotna jest receptywność endometrium, czasami okno implantacyjne przesuwa się minimalnie lub środowisko macicy (np. ukryty stan zapalny, mikrobiom) nie pozwala na trwałe zagnieżdżenie.

Co poronienie biochemiczne mówi o płodności?

Choć po utracie wczesnej ciąży dominują smutek i żal, z medycznego punktu widzenia to zdarzenie niesie ze sobą bardzo ważną, optymistyczną informację. Poronienie biochemiczne to bezpośredni dowód na to, że ciało jest zdolne do zajścia w ciążę, doszło do owulacji i zapłodnienia, zarodek wysłał sygnał do implantacji, a endometrium na niego odpowiedziało.

Dla lekarzy prowadzących pary przez leczenie niepłodności, ciąża biochemiczna bywa cenną wskazówką diagnostyczną. Pokazuje, że organizm zareagował, mechanizm zagnieżdżenia został uruchomiony, a do sukcesu zabrakło jedynie w pełni zdrowego genetycznie zarodka. U większości kobiet po przejściu ciąży biochemicznej w kolejnych cyklach zachodzi w zdrową, donoszoną ciążę.

Źródła:

[1] Annan JJK, Gudi A, Bhide P, Shah A, Homburg R. Biochemical pregnancy during assisted conception: a little bit pregnant. J Clin Med Res. 2013;5(4):269-274. doi:10.4021/jocmr1008w. PMID: 23864915; PMCID: PMC3712881.